Whiplash behandeling, recente inzichten

Uit Wikifysio
Ga naar: navigatie, zoeken

Inleiding

Letterlijk betekent whiplash een zweepslag van de nek. De klachten zijn voor u bekend. Genoemd worden: hoofd-, nek- en schouderpijn, vermoeidheid, duizeligheid, concentratie- en geheugenproblemen, overgevoeligheid voor licht en geluid en angst voor verkeersdeelname. De klachten zijn goed te verklaren vanuit wat weke delen letsel wordt genoemd. Het is goed om te weten dat veruit de meeste whiplashslachtoffers hiervan goed herstellen en weer normaal functioneren binnen 12 weken na het ongeval. Schattingen over percentages lopen sterk uiteen: het percentage dat na 6 maanden nog klachten ervaart ligt tussen de 5 tot 30%.


Recente inzichten en adviezen

Whiplash betekent letterlijk: zweepslag van de nek WAD = Whiplash Associated Disorder (WAD;definitie door Quebec Task Force 1995 die 4 gradaties onderscheiden. Vandaag bespreken we gradatie 1 en 2; dus zonder neurologische afwijkingen).

  • Acute fase: tot 6 weken; weke delen letsel
  • Subacute fase: 6-12 weken; letsel is in principe genezen
  • Chronische fase: langer dan 12 weken

Voor ik u iets vertel over de huidige richtlijnen over hoe te handelen in de acute fase na een whiplash-ongeval eerst een vraag. Welk advies wordt tegenwoordig gegeven vlak na een whiplashongeval. Wat denkt u. Rust of Beweging? Nog niet zo lang geleden werd rust voorgeschreven en nog steeds zien we mensen die dit advies gehad hebben en soms ook heel letterlijk hebben genomen. Dat kan leiden tot mensen die tot weinig meer in staat zijn en die veel moeite moeten doen om de weg naar herstel te bewandelen.

Adviezen in acute fase

Om veel voorkomende misverstanden weg te nemen en mensen gerust te stellen is goede voorlichting belangrijk. Het feit dat er klachten zijn betekent niet dat er blijvende schade is aan de nek. Beter is het om te spreken van een brein dat uit balans is. Iets wat uit balans is kan met een goede aanpak ook weer in balans komen. Dus: voorlichting over het verschil tussen ‘klachten’ en ‘blijvend letsel’ Wat kan patiënt zelf doen?

  • Ondanks de pijn: zo normaal mogelijk blijven bewegen!
  • Zo nodig korte periode met pijnstillers, neem deze op vaste tijdstippen
  • Laat u niet gek maken door negatieve voorspellingen over uw herstel. Die angst kent geen wetenschappelijke grond maar draagt wel bij aan vertraging van uw herstel

Adviezen in de sub-acute fase: 6-12 weken Belangrijk onderdeel van een activerende aanpak is om vertrouwen te krijgen dat er niets ‘kapot’ is in het lichaam. Het is een bekend fenomeen uit de psychologie dat mensen sneller angstig worden van lichaamssignalen als ze meer op hun lichaam letten. Klachten die het gevolg zijn van sport, aangepaste houdingen of verandering in conditie door verminderde activiteiten staan los van de whiplashklachten. U loopt geen risico op nieuwe schade als u zich slecht voelt en toch uw dagelijkse dingen doet. Mogelijke verklaring voor: Geheugen en concentratieproblemen: geheugen en concentratie worden beïnvloed door veel factoren waaronder: pijn, stress, medicatie en slaapkwaliteit. Duizeligheid: door gespannen nekspieren geven deze tegenstrijdige signalen af waardoor gevoel van duizeligheid kan ontstaan. Wat kan patiënt zelf doen?

  • oefeningen om normale bewegingsvrijheid weer terug te krijgen, zo nodig onder begeleiding van een fysiotherapeut
  • voorkomen in de val te trappen met het idee om goedaardige veel voorkomende nieuwe klachten te zien als late uiting van de whiplash


Theorieën over hoe whiplashklachten chronisch kunnen worden

Hoe whiplash chronisch kan worden 1

Als de klachten na 3 maanden nog bestaan spreken we van chronische klachten. Er bestaan verschillende modellen die proberen te verklaren waarom bij een kleine groep mensen de klachten na een whiplash chronisch worden. Het angst en vermijdingsmodel komt uit de chronische pijnliteratuur en verklaart hoe bewegingsangst en angst voor verergering van de klachten een instandhoudende factor kunnen worden die herstel belemmerd werkt.Zo kan een neerwaartse spiraal van angst en vermijding ontstaan. Angst en vermijdingsmodel (Vlaeyen) negatieve spiraal: Pijn > Angst of bezorgdheid > Letten op lichaam > Vermijden van activiteiten > Conditieverlies en verlies van vertrouwen > Toename klachten, Kinesiofobie

Afbeelding1.jpg


Hoe whiplash chronisch kan worden 2

Sensitisatiemodel: U hebt pijn zonder dat er schade is. Hoe kan dat? Er zijn aanwijzingen dat bij sommige mensen het systeem dat pijnprikkels doorgeeft aan de hersenen overgevoelig blijft, ook als de schade niet langer bestaat. Vergelijk het bijvoorbeeld met een te scherp afgesteld inbrekersalarm dat afgaat zonder dat er een inbreker is. Het heeft geen zin om naar inbrekers te zoeken. We kunnen beter iets doen aan de factoren die het alarmsysteem op scherp zetten.

Hoe whiplash chronisch kan worden 3

Bekend is dat er omstandigheden kunnen zijn die veel extra energie vragen en die een negatieve invloed hebben op herstel. Sommige omstandigheden bestonden misschien al voor het ongeluk, andere zijn het gevolg ervan. Hieronder heb ik een aantal veelvoorkomen voorbeelden opgesomd, misschien weet u er nog wel meer te noemen. Omstandigheden die herstel negatief beïnvloeden

  • Tegenstrijdige informatie van diverse partijen
  • Stress ten tijde van het ongeluk (privéomstandigheden, onvrede met werksituatie)
  • Reacties uit de omgeving (‘overmatige bezorgdheid van anderen’ of juist ‘niet serieus genomen voelen’)
  • aanwezigheid van een psychische stoornis
  • een advocaat die gouden bergen belooft


Behandeling, multidisciplinair

Om met het slechte nieuws te beginnen: een behandeling in een pijnrevalidatieteam is niet in de eerste plaats gericht op het wegnemen van pijnklachten. Vaak vragen patiënten waarom ook een psycholoog onderdeel uit maakt van de behandeling. Ze vertellen dat ze echt pijn hebben en dat ik niet moet denken dat het tussen de oren zit. Ik leg dan uit dat mensen al lange tijd klachten hebben als ze bij ons komen, soms al jaren. Ze hebben al meerdere behandelingen ondergaan, bijvoorbeeld in de 1e lijn, die onvoldoende effect hebben gehad. Wij gaan niet meer van hetzelfde doen. We gaan niet nog een keer proberen de pijn weg te nemen. We gaan dus niet meer alleen naar de oorzaak van de klachten kijken. Maar we willen als het ware uitzoomen om het gehele plaatje te bekijken: met wat voor persoon hebben we te maken, hoe zijn de omstandigheden in iemands leven, welke eisen stelt iemand aan zichzelf of worden er aan iemand gesteld. Dit zijn factoren die medebepalend zijn voor hoe de patiënt met zijn klachten omgaat. We zoeken naar aangrijpingspunten om de manier waarop iemand naar zijn klachten kijkt en hoe hij ermee omgaat te veranderen met als doel zijn functioneren te bevorderen. Bij ons is een behandeling geslaagd als iemand weer naar tevredenheid functioneert en zijn taken weer kan doen, ook als dat met pijn is. In een intakegesprek komen deze onderwerpen in ieder geval aan bod.

Gedragsverandering

  • Behandeling is niet in de eerste plaats gericht op wegnemen van de pijn
  • Wel op anders ‘omgaan met de klachten’. Bijvoorbeeld: onder- of overbelastingspatroon veranderen
  • Hoe zijn de omstandigheden in uw leven
  • Hoe zit u in elkaar?
  • Wat zijn voor u gevolgen van de whiplashklachten?
  • Wat is uw verwachting van een behandeling, welke persoonlijke doelen kunt u aangeven

Behandeldoelen

Vaak zijn whiplashklachten het gevolg van een verkeersongeval waarbij de patiënt het slachtoffer is van iemand die onvoorzichtig was in het verkeer. Als dan na verloop van tijd blijkt dat er naast alle lichamelijke ongemakken ook nog gevolgen zijn op andere terreinen in het leven dan ben je niet bezig met doelen stellen voor de toekomst. Ik zie het als mijn taak om samen met de patiënt die stap wel te maken. In de intakefase worden individuele doelen afgesproken die liggen op het terrein van het hervatten van taken en activiteiten. Bijvoorbeeld:

  • Hervatten van dagelijkse rollen en taken (bijvoorbeeld: huishouding, vrijetijdsbesteding, sport, sociale contacten)
  • Vermindering van angst, boosheid en depressieve gevoelens
  • Werkhervatting indien er sprake is van ziekteverzuim
  • Herstel van het vertrouwen in eigen lichaam

Behandelaars

De arts

  • Medisch onderzoek vooraf
  • Uitleg en geruststelling
  • Afbouw pijnmedicatie
  • Overlegt zonodig met bedrijfsarts
  • Coördineert de behandeling

De fysiotherapeut

  • Normaliseren van bewegingspatroon
  • Afbouw hulpmiddelen
  • Ontspanningsoefeningen en biofeedback
  • Opbouw vermeden bewegingen
  • Opbouw kracht en conditie
  • Sport en spel

De ergotherapeut

Bij de ergotherapie ligt de nadruk meer op dagelijkse activiteiten en hoe u deze verdeelt over de dag en hoe u ze uitvoert.

  • Verminderen van spierspanning (verbeteren houding, myofeedback)
  • Afwisseling in- en ontspanning (dagplanning)
  • Afbouw hulpmiddelen en rustmomenten
  • Geleidelijke opbouw van activiteiten
  • Begeleiding bij reïntegratie in werk
  • Timemanagement vaardigheden

De psycholoog

  • Stellen van reële en concrete doelen, ruimte creëren voor herstel
  • Cognitieve gedragstherapie ter verbetering van acceptatie van en daardoor meer controle over whiplashklachten
  • Verbeteren vaardigheden in omgaan met eisen die mensen aan zichzelf stellen en die aan hen gesteld worden

U bent slachtoffer van een ongeval en dan ben u ook nog verantwoordelijk voor uw eigen herstel. Dat is lastig. Boosheid komt veel voor, bijvoorbeeld als er weinig begrip is getoond door de dader of de directe omgeving van het slachtoffer. Het kan tijd kosten deze negatieve ervaring achter u te laten en daarom is er ruimte voor emoties rondom het ongeval. Omgaan met reacties van belangrijke mensen uit uw omgeving: van overmatige bezorgdheid tot onbegrip en onverschilligheid. Voor welk type mensen is het extra lastig om met whiplashklachten om te gaan?

  • Altijd voor anderen klaar staan en uzelf wegcijferen
  • Perfectionisten die hoge eisen aan zichzelf stellen
  • Groot verantwoordelijkheidsgevoel

Veel voorkomende onderwerpen

  • Dilemma van slachtoffer zijn en tegelijk verantwoordelijk voor eigen herstel
  • Angst voor pijntoename bij oefeningen
  • Omgaan met reacties uit omgeving
  • Eigenschappen die herstel belemmeren: subassertiviteit, perfectionisme, negatief zelfbeeld

Actieve Acceptatie Hoe kan actieve acceptatie bijdragen aan herstel?

  • Niet meer: zoeken naar de oorzaak, vechten voor erkenning, jezelf vergelijken met vroeger
  • Wel: stilstaan bij wat voor u het leven waarde geeft
  • Bereid zijn op korte termijn pijntoename te verdragen om op langere termijn doelen te bereiken
  • Bereid zijn klachten te hebben zonder dat je identiteit ermee samen valt

Tijdcontingentie als rode draad

Hoe lukt het ons nu vaak wel om patiënten hun doel te laten behalen. Wat voegen wij als behandelaars toe aan wat mensen zelf al geprobeerd hebben? In de praktijk horen we vaak van patiënten dat ze op goede dagen zoveel mogelijk proberen te doen en op slechte dagen zaken uitstellen tot ze zich beter voelen. Gevolg is dat ze zich op termijn steeds slechter zijn gaan voelen. Zelfs op een goede dag eindigen ze met een negatief gevoel omdat ze doorgaan tot ze niet meer kunnen. Ontmoediging en een terugslag is het gevolg. We gebruiken tijdcontingent opbouwen als alternatief voor pijncontingent functioneren dat niet tot verbetering heeft geleid.

Afbeelding2.jpg

Basislijnbepaling en stapsgewijze, tijdcontingente opbouw van activiteiten

Zie ook

Fysieke klachten?

Fysiothrapeut.JPG Raadpleeg uw fysiotherapeut, specialist in beweging [1]

Kine.be.JPG Voor België [2]