Achillespeesruptuur

Uit Wikifysio
Versie door Wsillen (Overleg | bijdragen) op 24 okt 2010 om 13:40

(wijz) ← Oudere versie | Huidige versie (wijz) | Nieuwere versie → (wijz)
Ga naar: navigatie, zoeken

Inleiding

Een achillespeesruptuur is een scheur in de achillespees of een totale ruptuur (afscheuring) van die pees. Er zijn grote overeenkomsten met een zweepslag, maar vooral een totale ruptuur van de pees eist een heel andere aanpak. Daarom deze aparte pagina daarover. Een deel overlapt met het verhaal van de zweepslag, dus het loont om ook daar even verder te lezen. Een spier is goed doorbloed en geneest vaak makkelijk. Een pees in van nature veel minder goed doorbloed en geneest moeizamer. Overigens is deze pees genoemd naar de oude griekse held Achilles.

Anatomie

De kuit bestaat uit twee grote spieren: de oppervlakkige tweekoppige Musculus Gastrocnemius en de diepe Musculus Soleus. Die spieren komen laag in de kuit samen en hechten via de Achillespees aan op het hielbeen van de voet. Ze duwen de voetzool naar beneden en hebben dus een functie bij het op de tenen staan en het afzetten van de voet zoals bij wandelen, lopen en springen.

Wat gaat er mis?

De pees tussen de kuitspieren en het hielbeen scheurt gedeeltelijk of geheel af. Bij een afzet met lopen of springen ontstaat er plotseling een gevoel van een klap laag in het onderbeen in het gebied van de achillespees. Soms is er zelfs een knappend geluid hoorbaar, ook voor de omstanders. Er is een duidelijk verschil tussen een gedeeltelijke scheur en een totale ruptuur, zowel in symptomen als in behandeling.


Totale achillespeesruptuur

Bij een totaalruptuur zit de kuitspier dan vaak zichtbaar hoger dan de andere kant, de voet is niet belastbaar. Als de patiënt in buiklig ligt met de knie gebogen en er wordt in de ontspannen kuit geknepen, dan hoort de voet te bewegen. Bij een totaalruptuur waarbij dus de hele pees afgescheurd is, beweegt de voet niet. Merkwaardigerwijze doet een totale ruptuur meestal veel minder pijn dan een gedeeltelijke ruptuur. Let dus op; als iemand niet op de tenen van een voet kan staan na een afzet en er was een klap of een knap voelbaar, dan is de afwezigheid van veel pijn misleidend. Doe dan de knijptest.

Gedeeltelijk afgescheurde achillespees

  • •Er is een plotselinge scherpe pijn, precies op de plek waar de scheur is ontstaan. Dit is een heel andere pijn dan bij een spierkramp die meestal wel herkend wordt. Bovendien is bij kramp de spier keihard, terwijl bij een ruptuur de spier zacht aanvoelt.
  • •Er kan een zwelling ontstaan na enige tijd, afhankelijk van de ernst van de scheur. Ook kan er een bloeduitstorting ontstaan. Ook deze is weer afhankelijk van de ernst van de scheur. De bloeduitstorting zit vaak niet op de plek van de scheur: het bloed dat door de gescheurde bloedvaten uittreedt zakt tussen de weefsels door de zwaartekracht naar een lagere plek.
  • •Er is een bewegingsbeperking. Optrekken van de voet, wandelen, op de tenen staan, huppen, rennen en springen zijn meestal totaal onmogelijk of alleen met heel veel pijn.
  • •Op de plaats van de scheur kan er een voelbare of zelfs zichtbare holte of gleuf ontstaan zijn.
  • •Bij palpatie (voelen) is de plek van de scheur precies aan te wijzen.

Oorzaken van een achillespeesruptuur

  • •Een plotselinge grote belasting van een spier kan leiden tot een scheur. Ook minder extreme krachten op een daar niet op voorbereide spier kunnen een scheur doen ontstaan.
  • •Een te koude spier is niet voorbereid op een grote activiteit. Zonder een warming-up een wedstrijd doen mag niet.
  • •De pees kan verkort of stijf zijn. Voorbeeld; als er sportschoenen gedragen worden na een week op hakjes, dan is de spier te kort en staat er teveel rek op de pees. Voor informatie over rekken en strekken klikt u hier.
  • •Een te snelle of te intensieve trainingsopbouw.
  • •Een eenzijdige trainingsopbouw. Bijvoorbeeld teveel krachttraining bij training voor hoogspringen.
  • •Een al langere tijd aanwezig probleem van de achillespees kan de pees ter plekke verzwakken. Klemmend schoeisel, fout contrefort, overbelasting.
  • •Helaas slijten alle structuren in het lichaam met het klimmen der jaren en worden we langzaamaan steeds kwetsbaarder. De ruptuur komt meestal voor op middelbare leeftijd.

Wat moeten we eraan doen?

Dat is afhankelijk van de tests die uitwijzen of het een gedeeltelijke of een totale ruptuur betreft. Eventueel kan een echo gemaakt worden om de ernst van de zaak vast te stellen.

Bij een totaalruptuur

Als de knijptest positief is ( dus als de voet niet beweegt), zo snel mogelijk naar de EHBO. Hoe eerder een chirurg samen met de patiënt kan bepalen wat het beleid moet zijn, des te beter de genezingskansen. Er kan gekozen worden tussen een conservatieve behandeling en een operatieve behandeling.

  • •Conservatief; de voet wordt in spitsstand ingegipst zodat de beide uiteinden van de pees bij elkaar komen te liggen en door middel van littekenweefsel (bindweefsel) aan elkaar kunnen groeien. De verbinding blijft dan vaak wat zwakker omdat de trekkracht van bindweefsel zwak is.
  • •Operatief; de uiteinden van de pees worden aan elkaar vastgehecht.

Patiënt en chirurg overleggen samen welke methode gekozen wordt. Een en ander is afhankelijk van de voorkeur van beiden, de leeftijd en de gezondheid van de patiënt en de te verwachten of gewenste belasting. Een operatie brengt altijd risico's mee. Daarom kan bij een ouder iemand met wat kwalen die overigens weinig sport een conservatieve behandeling een uitstekende keuze zijn terwijl de topsporter geopereerd moet worden. De nabehandeling verschilt per ziekenhuis. Er wordt een schema gevolgd waarbij steun en belasting langzaam worden opgevoerd. Meestal is na 10 tot 12 weken een rustige sporthervatting weer mogelijk. Soms is er fysiotherapie nodig.

Bij een gedeeltelijke ruptuur

De eerste 24-48 uur is er heftige pijn en kan het weefsel opzwellen doordat er bloed en vocht vrij in het been terecht komt. De zwelling moeten we zoveel mogelijk voorkomen, omdat dat extra pijn geeft en de genezing vertraagt. In de eerste periode na het ontstaan van de zweepslag moeten we dus onmiddellijk ingrijpen. De Amerikanen hebben een duidelijk rijtje: RICE. Dat staat voor

  • •R = Rest, ofwel veel rust. Wel bewegen, maar zo mogelijk onbelast.
  • •I = Ice. Koelen dus. Koud water, of ijsklontjes in een theedoek. Pas op; ijs kan blaren geven op de huid en daar zitten we niet op te wachten. We beginnen hier direct mee. Geen water of ijs? Dan maar in een sloot of in de zee. De eerste 48 uur regelmatig opnieuw koelen, dat helpt tegen de zwelling en tegen de pijn.
  • •C = Cambric. Dat is een zwachtel. De zwachtel geeft tegendruk tegen het weefsel dat wil gaan uitzetten. De zwachtel kan natgehouden worden of even verwijderd worden om de kuit opnieuw te koelen.
  • •E = Elevation. Omhoog leggen dus. Dit hoogleggen gaat de zwelling tegen en geeft de broodnodige rust aan de gescheurde spier. Probeer de eerste 2 dagen het been vaak hoog te leggen. Neem een bankje en een comfortabel kussen dat ook de knie steunt. Die moet niet doorhangen.

Daarna gaat u naar een arts om te bepalen hoe ernstig de scheur is. Een pees herstelt door de beperktere doorbloeding en de grotere krachten die er op staan langzamer dan een spier. Over het algemeen moet er rustig gerevalideerd worden, waarbij eerst de kuit ontlast wordt met behulp van krukken en een hakverhoging.

Wat mag er absoluut niet in de eerste 48 uur?

  • •Massage. Een verse wond, ook als die niet zichtbaar is, mag niet gemasseerd.
  • •Warmte. Geen warme douche, zeker geen warm bad. Het been zwelt daar enorm van op en doet veel meer pijn.
  • •Warmte-cremes, om de zelfde redenen.

Het herstel van een gedeeltelijke ruptuur

Een scheur in een pees geneest door de vorming van bindweefsel ofwel littekenweefsel. Littekenweefsel trekt, is zwakker en korter dan het oorspronkelijke peesweefsel. Daardoor komt er bij een niet-juiste genezing een zwakke plek, die bij trek de neiging heeft opnieuw te scheuren. De scheur moet dan ook genezen onder rek zodat er dus een litteken ontstaat dat lang genoeg is om niet snel weer te scheuren. Enerzijds heeft de scheur rust nodig om te genezen, anderzijds is de rek nodig om de scheur goed te laten genezen. Bovendien is er een hele kleine kans op trombose omdat de wanden van de bloedvaatjes gescheurd zijn. Nog een hele goede reden om niet alleen te rusten maar zo snel mogelijk te beginnen met oefenen.

Wat zijn de regels waaraan u zich moet houden tijdens de herstel-oefeningen?

De oefeningen komen overeen met die van een zweepslag. In ieder geval kunt u als nodig een paar krukken nemen of een wandelstok. Denk ook aan de hakverhoging. Lopen of oefenen mag alleen als het geen pijn doet! We oefenen dus binnen de pijngrens. Au is ho! Hoewel u het been veel rust moet geven begint het oefenen al direct. De oefeningen beschrijf ik niet in dagen of weken maar in fasen. U kunt zelf besluiten of u al toe bent aan een nieuwe fase. Bedenk echter goed; als u te hard van stapel loopt, dan scheurt de zaak opnieuw en zijn we terug bij af.... Als u het prettiger vindt om dit onder leiding te doen, dan maakt u een afspraak bij een fysiotherapeut. Elke fysiotherapeut heeft voldoende kennis en hulpmiddelen in huis om u te helpen. Het is beter om met eenvoudige hulpmiddelen thuis heel regelmatig te oefenen dan maar 2 of 3x per week in een sportschool. Dat komt later wel weer. Werkhervatting is natuurlijk afhankelijk van het soort werk dat u doet. Overleg eventueel met de huisarts of de arbo-arts.


Fase 1, de eerste 48 uur

  • •RICE zoals boven beschreven.
  • •Het been op een bankje of op bed, de voet onbelast op en neer bewegen, 5x.
  • •Daarna rondjes draaien, 5x linksom, 5x rechtsom. Elk uur doen, TOT de pijngrens.

Fase 2

Na 48 uur moet de pijn wat zijn gezakt. Bent u nu in staat om kleine afstanden te lopen met een stok? Dan gaan we verder.

  • •Kleine stukjes lopen waarbij de pijn niet mag toenemen.
  • •De voet voorzichtig optrekken en wegduwen, dus de tenen naar voor en naar achter. Dit is onbelast rekken. 10x elk uur.
  • •Rondjes draaien met de voet, de rondjes zijn zo groot mogelijk binnen de pijngrens. 10x elk uur.
  • •Pas nog even de RICE-regel toe na het oefenen.

Fase 3

Meestal voor dag 4-8, afhankelijk van de ernst eventueel later pas. Gaat het steeds beter? Zo niet, dan alsnog naar de huisarts. Deze fase gaat een stuk verder, ga er niet te snel naar toe. We gaan de spier op lengte brengen, klik hier voor meer informatie over rekken en strekken.

  • •Wandelen; elk uur even 5 minuten lopen. Als het mogelijk is, dan netjes met de hak op de grond de stap beginnen. Liever langzaam en netjes lopen dan snel en slordig.
  • •Rondjes draaien met de onbelaste voet.
  • •Rechtop staan, proberen op de tenen van beide voeten tegelijk te komen staan. In eerste instantie niet te hoog komen, als de hielen van de grond zijn, dan is dat al een heel stuk. Elk uur een paar keer doen, maar RUSTIG aan beginnen.
  • •Opnieuw RICE na de oefeningen.

Fase 4

Meestal voor de 2e en de 3e week na de scheur. Is er alleen nog pijn na oefenen, is de zwelling grotendeels verdwenen? Gaan de vorige oefeningen goed, ligt de stok in de kast? Hebt u het gevoel niet meer te hinkelen, loopt u symmetrisch? Dan verder met fase 4!

  • •Normale activiteiten hervatten, dus wandelen enzovoort, maar nog geen explosieve kuitfuncties. Nog niet intensief sporten. Fietsen en zwemmen kunnen helpen om de algemene *conditie weer op peil te krijgen.
  • •Rek van de kuiten; staan op armlengte afstand van een muur met de voeten recht naar voren. Nu naar de muur toeleunen door de armen te buigen, zover dat de hielen op de grond blijven zonder dat dat pijn doet. Dan rustig met beide voeten tegelijk op de tenen gaan staan en weer terug. Let op; deze oefening mag geen pijn doen. Rustig 10x herhalen,
  • •Als de vorige oefening geen problemen meer oplevert gaan we intensiever aan het werk. Met de bal van de voet op de onderste traptree gaan staan, met het gezicht naar de trap toe. Rustig de beide hielen naar beneden laten zakken en daarna omhoog komen tot de voet horizontaal staat. Paar keer per dag, langzaam opvoeren. Uiteindelijk moet dit ook op een been kunnen.

Fase 5

Hervatten van sport en training. U kunt het sporten langzaam weer hervatten als aan de volgende voorwaarden is voldaan:

  • •Tijdens belasting is er geen pijn meer,
  • •De spierlengte is in orde,
  • •Spierkracht en spieruithoudingsvermogen zijn in orde.

Wat doet een fysiotherapeut?

De fysiotherapeut doet heel grof gezegd hetzelfde als hier boven staat. Spierkracht, spierlengte en spieruithoudingsvermogen worden getrained. De oefeningen worden op maat gegeven, afhankelijk van wat er op dat moment mogelijk is. Er kunnen dwarse massages gegeven worden om de rek van het littekenweefsel te bevorderen. Het herstelproces wordt kritisch gevolgd en er wordt contact opgenomen met de behandelend arts als er iets niet volgens de regels verloopt. We overleggen met u wanneer en op welke manier u uw sport weer kan hervatten.

Eventuele complicaties

  • •Doordat de genezing plaats vindt door middel van littekenweefsel dat zwakker is en trekt, kan er op dezelfde plek nogmaals een scheur optreden. Niet te snel verder gaan met oefenen, niet teveel trek erop zetten, goed op rek laten genezen, blijven rekken.
  • •In een enkel geval, zelden, treedt er trombose op na verloop van enkele dagen of weken na de scheur. In eerste instantie ging de genezing dan goed, de pijn werd minder evenals de zwelling en u kon steeds meer. Zonder dat er opnieuw een scheur ontstond (dus zonder een plotse scherpe pijn) nemen pijn, bewegingsbeperking en zwelling weer geleidelijk toe.

Bovendien kan de kuit warm aanvoelen en rood zijn. Onmiddellijk naar huisarts of EHBO!

Zie ook:


Youtube

  • Achilles tendon[1]
  • Achillestendon therapy[2]

<google uid="C02"></google>